پژوهش های روانشناختی در مدیریت

پژوهش های روانشناختی در مدیریت

بازشناسی سازوکارهای شناختی تاب آوری: رویکرد فلسفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حسن زارعی متین 1
محمد ونکی فراهانی 2
سید حسین اخوان علوی 3
مهدی ذاکری فر 4
بهزاد محمدیان 5
1 استاد، گروه مدیریت دولتی، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران. رایانامۀ نویسندۀ مسئول: Matin@ut.ac.ir
2 دکتری مدیریت دولتی، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران. رایانامه: Farahani.Vanaki@ut.ac.ir
3 استادیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران. رایانامه:H.Akhavan@ut.ac.ir
4 دانشیار،گروه فلسفه، دانشکدۀ الهیات و فلسفه، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران. رایانامه: Zaker@ut.ac.it
5 استادیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران. رایانامه: Mohammadian@ut.ac.ir
10.22034/jom.2025.2066559.1373
چکیده

یکی از رویکردهایی که اخیرا در پرداختن به تاب آوری، بویژه در سطح فردی، مورد توجه جدی و گسترده ای قرار گرفته، رویکرد شناختی است، در عین حال با توجه به گستردگی و تنوع زیادی که در تعاریف و کیفیت عناصر و فرایندهای شناختی وجود دارد، هنوز خلاهای علمی-پژوهشی زیادی در زمینه نظریه ها، الگوها و مدلهای شناختی تاب آوری وجود دارد. هدف پژوهش حاضر بازشناسی سازوکارها و عوامل شناختی موثر بر تاب آوری با رویکردی فلسفی و رسیدن به مدلی برای توصیف و تبیین روابط بین ابعاد و عناصر شناختی تاب آوری است. این تحقیق با روش ترکیبی و رویکرد استقرایی در دو مرحله انجام شده است که در گام اول آن که مبتنی بر تحلیل محتوای متون و پیشینه موضوع است؛ عناصر و مولفه های شناختی تاب آوری استخراج گردیده و در مرحله دوم، با استفاده معادلات ساختاری-تفسیری، مدل شناختی تاب آوری بدست آمده است. نتایج تحلیل MICMAC نشان می دهد که از بین ابعاد شناختی تاب آوری، بعد «نگاه به هستی» اصلی ترین بعدی است که بیشترین تاثیر را بر سایر ابعاد دارد(متغیر مستقل) و بعد نگاه به سختیهای و ناملایمات بعدی است که بیشترین تاثیر را از سایر ابعاد می پذیرید(متغیر وابسته) و هیچ متغیر خودمختاری وجود ندارد و لذا پرداختن به تاب آوری از منظر شناختی نیازمند نگاه کل نگر به مساله است و هر تغییری در هر یک از ابعاد شناختی، ابعاد دیگر شناختی و کل سازوکارهای شناختی تاب آوری را دستخوش تغییر می سازد.
کلیدواژه‌ها
تاب آوری
شناخت
نگرشها
مدل شناختی

موضوعات

عنوان مقاله English

Recognizing cognitive mechanisms of resilience: Philosophical approach

نویسندگان English

Hasan Zareei Matin 1
Mohammad Vanaki Farahani 2
Hossein Akhavan Alavi 3
Mahdi Zakeri far 4
Behzad Mohammadian 5
1 Professor, Department of Organizational Behavior, Faculty of Management and Accounting, Farabi Colleges, University of Tehran, Qom, Iran. Corresponding Author, Email: Matin@ut.ac.ir
2 PhD in Public Administration, Faculty of Management and Accounting, Farabi Colleges, University of Tehran, Qom, Iran. Email: Farahani.Vanaki@ut.ac.ir
3 Assistant Professor, Department of Organizational Behavior, Faculty of Management and Accounting, Farabi Colleges, University of Tehran, Qom, Iran. Email: H.Akhavan@ut.ac.ir
4 Associate Professor, Department of Philosophy, Faculty of Theology and Philosophy, Farabi Colleges, University of Tehran, Qom, Iran. Email: Zaker@ut.ac.it
5 Assistant Professor, Department of Organizational Behavior, Faculty of Management and Accounting, Farabi Colleges, University of Tehran, Qom, Iran. Email: B.Mohammadian@ut.ac.ir
چکیده English

Resilience is a complex, broad, and multidimensional concept that encompasses many concepts and components, and therefore can be examined from multiple aspects and with diverse approaches at different individual, organizational, and social levels. One of the approaches that has recently received serious and widespread attention in addressing resilience, especially at the individual level, is the cognitive approach. At the same time, given the great breadth and diversity in the definitions and quality of cognitive elements and processes, there are still many scientific-research gaps in the field of theories, patterns, and cognitive models of resilience. The aim of the present study is to identify the mechanisms and cognitive factors affecting resilience with a philosophical approach and to arrive at a model to describe and explain the relationships between the dimensions and cognitive elements of resilience. This research was conducted in two stages using a mixed method and an inductive approach. In the first step, which is based on content analysis of texts and the background of the subject, the cognitive elements and components of resilience were extracted, and in the second step, using structural-interpretive equations, a cognitive model of resilience was obtained. The results of the MICMAC analysis show that among the cognitive dimensions of resilience, the dimension of "looking at existence" is the main dimension that has the greatest impact on other dimensions (independent variable), and the dimension of looking at difficulties and adversities is the dimension that accepts the greatest impact from other dimensions (dependent variable). There is no autonomous variable, and therefore, addressing resilience from a cognitive perspective requires a holistic view of the problem, and any change in any of the cognitive dimensions changes other cognitive dimensions and all cognitive mechanisms of resilience.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Resilience
Cognition
Attitudes
Cognitive model
 
منابع فارسی
1.      آروند، حمید، محمدی، فاتح، و انگزی، احدالله (1401). رابطۀ میان تاب‌آوری شناختی و خلاقیت دانشجویان یک دانشگاه نظامی. ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، 12(1)، 97-126.  https://www.magiran.com/paper/2491228
2.      پور آقا، مریم، قائدی، یحیی، پیلگرن، آن، و ضرغامی، سعید (1396). تشابه و تمایز مشاورۀ فلسفی با رویکرد عقلانی-عاطفی آلبرت الیس. فصلنامۀ مطالعات روانشناسی تربیتی، 28(14)، 21-48.   https://doi.org/10.22111/jeps.2017.3599    
3.      پین هیرو، رومولو، فریگوتو، ماریالورا، و یانگ، میشل (1403). به سوی سازمان‌ها و جوامع تاب‌آور (محمد ونکی فراهانی، مترجم، چاپ اول). تهران: انتشارات شرکت برق منطقه‌ای تهران.
4.      خوشدل، مریم، و مؤیدی، علی (1402). تبیین جهان‌بینی فلسفی و هنر بر اساس آرای صدرا. فصلنامۀ تأملات فلسفی، 15(35)، 335-365. https://doi.org/10.30470/phm.2024.2015628.2468  
5.      داداشی حاجی، مهدی، اکبرزاده، علیرضا، میرزایی، مهدی، و قنبری، وحید (1403). کاربردهای تاب‌آوری شناختی کارکنان نظامی در برابر استرس روانی - مطالعۀ مروری. مدیریت سرمایۀ انسانی دفاعی، 4(3)، 138-169.   https://doi.org/10.22034/jdhcm.2024.2045484.1125 
6.      رابینز، استیفن، و جاج، تیموتی (1389). رفتار سازمانی (حمید زارع، مترجم، چاپ ششم). تهران: انتشارات نص.
7.      رضایی، یوسف، حاجی کریمی، عباسعلی، سید جوادین، سید رضا، و قلی پور، طهمورث (1399). طراحی مدل ساختاری تفسیری عوامل سازمانی توسعۀ رهبری اثربخش. فصلنامۀ پژوهش‌های مدیریت عمومی، 13(49)، 83-109. https://doi.org/10.22111/jmr.2020.31771.4805
8.      عالمی، انبیا، احسانی، عاصف، و غفاری، احمد (1402). بررسی تطبیقی هویت و ویژگی‌های شناخت از منظر ملاصدرا و روان‌شناسی شناختی. دوفصلنامۀ حکمت اسرا، 15(2)، 173-214. https://doi.org/10.181922/0ac71645c4fb1ad68590490f20b68e5b 
9.      فرانکل، ویکتور (1402). انسان در جستجوی معنا( کیومرث پارسای، مترجم، چاپ هفتم). تهران: انتشارات تمدن علمی.
10.  کمالی نیا، محسن، زهراکار، کیانوش، و عربزاده، مهدی (1402). تدوین مدل معادلات ساختاری-تفسیری تاب‌آوری بر اساس انعطاف‌پذیری شناختی. مجلۀ پزشکی دانشگاه اراک، 27(2)، 82-98. https://doi.org/10.61186/jams.28.2.72 
11.  هایدگر، مارتین (1403)، هستی و زمان (سیاوش جمادی، مترجم، چاپ دوازدهم). تهران: انتشارات ققنوس.
References
 
1.       Alami, A., Ehsani, A., & Ghaffari, A. (2023). A comparative study of identity and characteristics of cognition from the perspective of Mulla Sadra and cognitive psychology. Bi-Quarterly Hekmat Asra, 15(2), 173-214. https://doi.org/10.181922/0ac71645c4fb1ad68590490f20b68e5b  (In Persian)
2.       Alrofiai, F., Bellingham, J., & Gibson, P.S. (2020). Realism and resilience: Aninquiry into the helpfulness of adopting an existential outlook. Psychological Reports, 123(6), 2173-2195. https://doi.org/10.1177/0033294119862979
3.       Amini, A., & Alimohammadlou, M. (2021). Toward equation structural modeling: an integration of interpretive structural modeling and structural equation modeling. Journal of Management Analytics, 8(4), 693-714. https://doi.org/10.1080/23270012.2021.1881927
4.       Anna, G.J., Julia, R., Julia, W., Lea, R., & Winfried, R. (2019). Placebo mechanisms in depression: An experimental investigation of the impact of expectations on sadness in female participants. Journal of Affective Disorders, 256, 658-667. https://doi.org/10.1016/j.jad.2019.06.070
5.       Arvand, H., Mohammadi., F., & Angzi, A. (2022). The relationship between cognitive resilience and creativity of students of a military university. Innovation and Creativity in Humanities, 12(1), 97-126, https://www.magiran.com/p2491228 (In Persian)
6.       Baker, F.R., Baker, K.L., Burrell, J., & Psychology, O. (2021). Introducing the skills‐based model of personal resilience: Drawing on content and process factors to build resilience in the workplace. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 94(2), 458-481. https://doi.org/10.1111/joop.12340
7.       Balogh, L., Tanaka, M., Torok, N., Vecsei, L., & Taguchi, S. (2021). Crosstalk between existential phenomenological psychotherapy and neurological sciences in mood and anxiety disorders. Biomedicines, 9(4). https://doi.org/10.3390/biomedicines9040340  
8.       Brady, M., & Jayawickreme, E. (2025). A philosophical approach to improving empirical research on posttraumatic growth. Philosophical Psychology, 38(2), 796-819. https://doi.org/10.1080/09515089.2023.2213251
9.       Breakwell, G.M. (2021). Identity resilience: its origins in identity processes and its role in coping with threat. Contemporary Social Science, 16(5), 573-588. https://doi.org/10.1080/21582041.2021.1999488
10.    Burrell, G., & Morgan, G. (2019). Sociological paradigms and organisational analysis: Elements of the sociology of corporate life: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315609751
11.    Dadashi, M., Akbarzadeh, A., Mirzaei, M., & Ghanbari, V. (2014). Applications of cognitive resilience of military personnel against psychological stress - a review study. Defense Human Capital Management, 4(3), 138-169. https://doi.org/10.22034/jdhcm.2024.2045484.1125 (In Persian)
12.    Dixon, J., & Dogan, R. (2003). A philosophical analysis of management: improving praxis. Journal of Management Development, 22(6), 458-482. https://doi.org/10.1108/02621710310478477
13.    Dunkel, C.S., van der Linden, D., Kawamoto, T., & Oshio, A. (2021). The general factor of personality as ego-resiliency. Front Psychol, 12, 741462. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.741462
14.    Farber, D.R. (2010). The rise and fall of modern American conservatism: A short history: Princeton University Press.
15.    Feder, A., Fred-Torres, S., Southwick, S.M., & Charney, D.S. (2019). The biology of human resilience: opportunities for enhancing resilience across the life span. Biol Psychiatry, 86(6), 443-453. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2019.07.012
16.    Flood, A., & Keegan, R.J. (2022). Cognitive resilience to psychological stress in military personnel. Front Psychol, 13, 809003. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.809003
17.    Frankl, V. (2023). Man's search for meaning (K. Parsay, Trans, 7th Ed.). Tehran: Tamadon Elmi Publications. (In Persian)
18.    Gautam, M., Tripathi, A., Deshmukh, D., & Gaur, M. (2020). Cognitive behavioral therapy for depression. Indian J Psychiatry, 62(Suppl 2), S223-S229. https://doi.org/10.4103/psychiatry.IndianJPsychiatry_772_19
19.    Han, F., Duan, R., Huang, B., & Wang, Q. (2023). Psychological resilience and cognitive reappraisal mediate the effects of coping style on the mental health of children. Front Psychol, 14, 1110642. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1110642
20.    Heidegger, M. (2024). Being and time (S. Jamadi, Trans., 12th Ed.). Tehran: Qoqnoos Publications. (In Persian)
21.    Heidenreich, T., Noyon, A., Worrell, M., & Menzies, R. (2021). Existential approaches and cognitive Behavior therapy: challenges and potential. Int J Cogn Ther, 14(1), 209-234. https://doi.org/10.1007/s41811-020-00096-1
22.    Hidalgo-Andrade, P., & Martínez-Rodríguez, S. (2020). Development of a cognitive-existential intervention to decrease compassion fatigue in formal caregivers. Interdisciplinaria Revista de Psicología y Ciencias Afines, 37(2), 239-251. https://doi.org/10.16888/interd.2020.37.2.15
23.    Höltge, J., Theron, L., & Ungar, M. (2022). A multisystemic perspective on the temporal interplay between adolescent depression and resilience-supporting individual and social resources. Journal of Affective Disorders, 297, 225-232. https://doi.org/10.1016/j.jad.2021.10.030
24.    Joullié, J.-E. (2016). The philosophical foundations of management thought. Learning & Education, 15(1), 157-179. https://doi.org/10.5465/amle.2012.0393
25.    King, N., Horrocks, C., & Brooks, J. (2019). Interviews in qualitative research (2nd Ed.). Sage Publications Ltd.
26.    Kamalinia, M., Zahrakar, K., & Arabzadeh, M. (2013). Development of a structural-interpretative equation model of resilience based on cognitive flexibility. Arak University Medical Journal, 27(2), 82-98. https://doi.org/10.61186/jams.28.2.72 (In Persian)
27.    Khoshdel, M., & Moayedi, A. (2023). Explanation of philosophical worldview and art based on Sadra's views. Philosophical Reflections Quarterly, 15(35), 335-365. https://doi.org/10.30470/phm.2024.2015628.2468 (In Persian)
28.    Leung, M.M., Arslan, G., & Wong, P.T.P. (2021). Tragic optimism as a buffer against COVID-19 suffering and the psychometric properties of a brief version of the life attitudes scale. Front Psychol, 12, 646843. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.646843
29.    Ma, L., Zhang, Y., Huang, C., & Cui, Z. (2020). Resilience-oriented cognitive behavioral interventions for depressive symptoms in children and adolescents: A meta-analytic review. J Affect Disord, 270, 150-164. https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.03.051
30.    Matías-García, J.A., Santamaría, A., Cubero, M., & Cubero-Pérez, R. (2023). From current to possible selves: Self-descriptions of resilient post-compulsory secondary education Spanish students at risk of social exclusion. Children and Youth Services Review, 155. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2023.107257
31.    Mętel, D., Arciszewska, A., Daren, A., Frydecka, D., Cechnicki, A., & Gawęda, Ł.J. (2019). Resilience and cognitive biases mediate the relationship between early exposure to traumatic life events and depressive symptoms in young adults. Journal of Affective Disorders, 254, 26-33. https://doi.org/10.1016/j.jad.2019.05.008
32.    Mussel, P. (2025). The structure of self-related core beliefs. Journal of Personality and Social Psychology, 129(3), 618–648. https://doi.org/10.1037/pspp0000553
33.    Naeem, M., Ozuem, W., Howell, K., & Ranfagni, S. (2023). A step-by-step process of thematic analysis to develop a conceptual model in qualitative research. International Journal of Qualitative Methods, 22. https://doi.org/10.1177/16094069231205789
34.    Parsons, S., Kruijt, A.-W., & Fox, E. (2016). A cognitive model of psychological resilience. Journal of Experimental Psychopathology, 7(3), 296-310. https://doi.org/10.5127/jep.053415
35.    Peltomäki, I.J. (2023). Meaningfulness, death, and suffering: Philosophy of meaning in life in the light of finitude. Hu Arenas. https://doi.org/10.1007/s42087-023-00376-0
36.    Pinheiro, R., Friguto, M.L., & Young, M. (2024). Towards resilient organizations and societies (M.V. Farahani, Trans., 1th Ed.). Tehran: Tehran Regional Power Company Publications. (In Persian)
37.    Pour Agha, M., Ghaedi, Y., Pilgern, A., & Zarghami, S. (2017). Similarities and differences between philosophical counseling and Albert Ellis' rational-emotive approach. Quarterly of Educational Psychology Studies, 28(14), 21-48. https://doi.org/10.1007/s42087-023-00376-0 (In Persian)
38.    Pu, J., Wang, W., Li, G., Xie, Z., Fan, X., Zhan, N., . . ., & Huang, H. (2024). Psychological resilience and intention to stay among nurses: the mediating role of perceived organizational support. Front Psychol,  15, 1407206. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1407206
39.    Rahiem, M.D.H. (2021). Remaining motivated despite the limitations: University students’ learning propensity during the COVID-19 pandemic. Child Youth Serv Rev., 120, 105802. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2020.105.802
40.    Rezaei, Y., Haji Karimi, A.A., Seyed Javadin, S.R., & Gholipour, T. (2020). Designing an interpretive structural model of organizational factors for developing effective leadership. Journal of Public Management Research, 13(49), 83-109. https://doi.org/10.22111/jmr.2020.31771.4805 (In Persian)
41.    Richardson, G.E. (2002). The metatheory of resilience and resiliency. Journal of Clinical Psychology, 58(3), 307-321. https://doi.org/10.1002/jclp.10020
42.    Rief, W., & Joormann, J. (2019). Revisiting the cognitive model of depression: the role of expectations. Clinical Psychology in Europe, 1(1). https://doi.org/10.32872/cpe.v1i1.32605
43.    Robbins, B.D. (2021). The joyful life: An existential-humanistic approach to positive psychology in the time of a pandemic. Front Psychol, 12, 648600. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.648600
44.    Robbins, S., & Judge, T. (2010). Organizational behavior (H. Zare, Trans., 6th Ed.). Tehran: Nass Publications. (In Persian)
45.    Russo-Netzer, P., & Ameli, M. (2021). Optimal sense-making and resilience in times of pandemic: Integrating rationality and meaning in psychotherapy. Front Psychol, 12, 645926. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.645926
46.    Tedeschi, R.G., & Moore, B.A. (2021). Posttraumatic growth as an integrative therapeutic philosophy. Journal of Psychotherapy Integration, 31(2), 180-194. https://doi.org/10.1037/int0000250
47.    Vestberg, T., Lebedev, A.V., Jacobsen, H.B., Lekander, M., Sparding, T., Landen, M., . . ., & Petrovic, P. (2024). Cognitive flexibility is associated with sickness resilience. Front Psychol, 15, 1253152. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1253152
48.    Wong, P.T. (2020). Existential positive psychology and integrative meaning therapy. International Review of Psychiatry, 32(7-8), 565-578. 0954-0261. https://doi.org/10.1080/09540261.2020.1814703
49.    Yao, Z.-F., & Hsieh, Sh. (2019). Neurocognitive mechanism of human resilience: A conceptual framework and empirical review. Int. J. Environ. Res. Public Health, 16(24), 5123. https://doi.org/10.3390/ijerph16245123
50.    Zhang, J., Xu, F., Zhou, Y., Wu, J., Li, Y., & Qing, W. (2024). Association between frailty and meaning in life of older adults in nursing home: the mediating effect of psychological resilience. Front Psychol, 15, 1365817. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1365817
پژوهش های روانشناختی در مدیریت
دوره 11، شماره 3
پاییز 1404
صفحه 151-182